Protestat në Iran hyjnë në ditën e 11-të, 36 të vdekur dhe mbi 2,000 të arrestuar

Valët e protestave që kanë shpërthyer në mbarë Iranin gjatë javës së fundit po shtojnë presionin mbi një qeveri të dobësuar, e cila po përballet me një krizë ekonomike gjithnjë e më të thellë.

Vetëm sot, në ditën e 11-të të protestave, një marshim në jugperëndim të Iranit u shndërrua në përplasje të armatosur mes protestuesve dhe forcave të rendit, me pasojë dy të vdekur dhe rreth 30 të plagosur. Në të njëjtën kohë, qeveria australiane u ka bërë thirrje qytetarëve të saj të largohen nga Irani “sa më shpejt të jetë e mundur”, për shkak të situatës së rëndë të sigurisë.

Tensionet janë shtuar edhe nga zhvillimet ndërkombëtare. Irani u trondit fundjavën e kaluar nga pamjet e forcave amerikane që zbarkuan në Karakas, arrestuan presidentin e Venezuelës, Nicolas Maduro – aleatin më të ngushtë të Teheranit në rajon – dhe e transferuan atë në SHBA. Pas kësaj, presidenti amerikan Donald Trump lëshoi për herë të dytë brenda pak ditësh kërcënime ndaj Iranit, duke paralajmëruar se SHBA do të reagojë nëse autoritetet iraniane vrasin protestues.

“თუ fillojnë të vrasin njerëz, siç kanë bërë në të kaluarën, mendoj se do të përballen me një goditje shumë të fortë nga SHBA”, deklaroi Trump nga Air Force One.

Bilanci i protestave

Protestat nisën javën e kaluar, kur tregtarë të pakënaqur dolën në rrugë për të protestuar kundër rënies së fortë të monedhës kombëtare. Fillimisht paqësore dhe lokale, ato u përhapën shpejt në të gjithë vendin, duke përfshirë shtresa të ndryshme shoqërore.

Sipas organizatës amerikane Human Rights Activists News Agency (HRANA), trazirat janë regjistruar në 88 qytete, në 27 nga 31 provinca të Iranit. Regjimi ka dislokuar forcat paraushtarake Basij për të shtypur protestat.

Pas 11 ditësh mobilizimi, të paktën 36 protestues janë vrarë dhe rreth 2.000 persona janë arrestuar. Forcat e sigurisë kanë përdorur metoda të ashpra, përfshirë bastisje në spitale, ku janë arrestuar protestues të plagosur.

Reagimi i ashpër i regjimit

Kërcënimet e Trump kanë zemëruar udhëheqjen iraniane, e cila ka ashpërsuar më tej qëndrimin ndaj protestuesve. Zyrtarët iranianë kanë akuzuar disa prej tyre si “traziraxhinj”, “mercenarë” dhe “agjentë me lidhje të huaja”.

Kryetari i sistemit gjyqësor iranian paralajmëroi se nuk do të ketë “asnjë tolerancë për ata që ndihmojnë armikun kundër Republikës Islamike”, duke akuzuar SHBA-në dhe Izraelin për përdorim të metodave hibride për destabilizimin e vendit.

Ndërkohë, është publikuar edhe një video që dyshohet se tregon momentin e vrasjes së Mahmud Hakikat, shef i një komisariati policie në qytetin Iranshahr, ish-drejtues i shërbimeve të inteligjencës lokale.

Udhëheqësi suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, ka bërë dallim mes protestës dhe trazirës:

“Protesta është e ligjshme, por tjetër gjë është protesta dhe tjetër gjë është kaosi. Me protestuesit flasim, por me traziraxhinjtë jo. Ata duhet të vihen në vendin e tyre”, shkroi ai në platformën X.

Presion i trefishtë ndaj Iranit

Irani po përballet me atë që analistët e quajnë një “krizë të trefishtë”: krizë ekonomike, krizë politike dhe presion të jashtëm nga SHBA dhe Izraeli, me kërcënimin e një përshkallëzimi të ri ushtarak.

Krahasimet me Venezuelën janë bërë gjithnjë e më të shpeshta, pasi të dy vendet janë nën sanksione të rënda amerikane dhe kanë qenë aleatë të ngushtë. Megjithatë, ekspertët theksojnë se Irani, me strukturën e tij teokratike dhe kapacitetet ushtarake të zhvilluara, mund të jetë më i përgatitur për t’u përballur me një përpjekje për ndryshim regjimi.

“Çdo qendër dhe forcë amerikane në rajon do të jetë një objektiv legjitim në rast të ndonjë veprimi kundër nesh”, paralajmëroi kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf.

Brenda Iranit, si mbështetësit ashtu edhe kundërshtarët e regjimit shprehen skeptikë ndaj çdo ndërhyrjeje të huaj. Edhe pse presioni po rritet, mbetet e paqartë nëse një skenar i ngjashëm me Venezuelën do të ishte i mundur apo efektiv në Iran.

Sipas Khamenei-t, përplasja me SHBA-në është e pashmangshme:

“Ata që mendonin se zgjidhja e problemeve të vendit ishte negociata me SHBA-në, panë çfarë ndodhi. Ndërsa Irani negocionte, Amerika përgatiste plane lufte. Ne nuk do t’i nënshtrohemi armikut”./panorama